ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਦੌਰ: ਕਣਕ ਲਈ ਵਰਦਾਨ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ
Unexpected rain impacts: ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਹਲਕੀ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਰਿਸ਼ ਨੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਰੁਖ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਮਿਆਨੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਮੀਂਹ ਪਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਿਹੜੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ? ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਫਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ?
ਇਹ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਿਹੜੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ?
ਇਹ ਰੱਬੀ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਮੌਸਮ ਹੈ। ਕਣਕ, ਛੋਲੇ (ਛੋਲੇ), ਮਟਰ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ, ਹਲਕੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਿਸੇ ਵਰਦਾਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੱਕਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ। ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਲਕੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਮੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਮਟਰ ਵਰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਨਮੀ ਤੋਂ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਨਾਜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਉਪਜ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਸੇਬ, ਅਖਰੋਟ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਾਗਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਰਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਠੰਢਾ ਪ੍ਰਭਾਵ “ਠੰਢਾ ਘੰਟਿਆਂ” ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਸਿਹਤਮੰਦ ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ।
ਕਿਹੜੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਹਰ ਮੀਂਹ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਜਾਂ ਗੜੇਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੱਕਣ ਦੀ ਕਗਾਰ ‘ਤੇ ਹੈ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫੁੱਲ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਗੜੇਮਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਟਮਾਟਰ, ਮਿਰਚ, ਫੁੱਲ ਗੋਭੀ ਅਤੇ ਆਲੂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੜਨ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਧੀ ਹੋਈ ਨਮੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਫੰਗਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਆਲੂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੰਦ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਲਾਈਫ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਛੇਤੀ ਅਤੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਬੀਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਫਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ?
ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਹਲਕੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਇੱਕ ਟੌਨਿਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਫ਼ਸਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਨਾਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਮਲ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਘਾਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ
ਮੌਜੂਦਾ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ: ਕਣਕ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਝਾੜ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਨਮੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਛੋਲਿਆਂ (ਛੋਲਿਆਂ) ਦੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ‘ਮੁਰਝਾਉਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ’ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਲੂ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ ਵਰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ‘ਝੱਖੜ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ’ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਅੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਾਗਣ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਫਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਾਵਧਾਨੀ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਨਿਕਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਖਾਦਾਂ ਜਾਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਬੇਅਸਰ ਅਤੇ ਫਜ਼ੂਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੌਸਮ ਸਾਫ਼ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਹੀ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਜਾਂ ਥ੍ਰੈਸ਼ਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਉੱਥੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਣਕ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਸਰ੍ਹੋਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਜਿਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
