ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਅੱਜ; ਜਾਣੋ ‘ਤਾਤੀ ਵਾਅ ਨਾ ਲੱਗਈ’ ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
Guru Arjan Dev Ji Shaheedi Purab: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿਆਗ, ਸੇਵਾ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਜਦੋਂ ਵੀ ਗੱਲ ਚੱਲੇਗੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ‘ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਗੁਰੂ’ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਕ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ […]
By :
Khushi
Updated On: 18 Jun 2026 09:25:AM
Guru Arjan Dev Ji Shaheedi Purab: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿਆਗ, ਸੇਵਾ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਜਦੋਂ ਵੀ ਗੱਲ ਚੱਲੇਗੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ‘ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਗੁਰੂ’ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਕ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਜ, ਵੀਰਵਾਰ 18 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਸਮੁੱਚਾ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗਮਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਵਨ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
- ਪਾਵਨ ਅਵਤਾਰ: ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1563 ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ।
- ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ: ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਲ 1579 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ) ਲਈ ਅਦੁੱਤੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਿਛੋਕੜ (The History of Supreme Sacrifice)
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ:
| ਸ਼ਾਸਕ / ਕਾਲ (Ruler Era) | ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (Political Scenario) | ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ (Core Reason for Martyrdom) |
|---|---|---|
| ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ | ਸਤਿਕਾਰਪੂਰਵਕ ਤੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਸਬੰਧ | ਅਕਬਰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। |
| ਸ਼ਾਸਕ ਜਹਾਂਗੀਰ | ਕੁੜੱਤਣ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰਿਆ ਰਵੱਈਆ | ਅਕਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਤੋਂ ਚਿੜਦਾ ਸੀ। |
| ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਪਨਾਹ | ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਸਰੋ ਦੀ ਮਦਦ | ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਬਾਗ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਖੁਸਰੋ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਮੰਗੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਰਾਜਧ੍ਰੋਹ ਮੰਨਿਆ। |
| ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ | 30 ਮਈ, 1606 (ਜੇਠ ਮਹੀਨਾ) | ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਆਪ ਜੀ ‘ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ’ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। |
ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ
- 1. ਥਾਂ-ਥਾਂ ਸਜੀਆਂ ਠੰਡੇ-ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ:
ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ੋਂ ਵਰ੍ਹਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਬਲਦੇ ਤਵੇ ‘ਤੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੀਤਲ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਗਲੀ, ਮੋੜ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਕੱਚੇ ਲੱਸੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ‘ਛਬੀਲਾਂ’ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਰਾਹਗੀਰ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। - 2. ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ
ਇਸ ਮਹਾਨ ਦਿਹਾੜੇ ‘ਤੇ ਸਮੂਹ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਗੀ ਜਥਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਬਾਣੀ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ’) ਦਾ ਮਨੋਹਰ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। - 3. ਅਟੁੱਟ ਲੰਗਰ ਸੇਵਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਸੰਗਤਾਂ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸਮੂਹ ਨਾਨਕ ਲੇਵਾ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਅਹਿੰਸਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਹਿਦ (ਪ੍ਰਣ) ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
