Delhi-NCR ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਰਾਵਲੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ
Aravalli Range: “ਅਰਾਵਲੀ ਰੇਂਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਲ”, ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਅਰਾਵਲੀ ਰੇਂਜ ਦੇ 90% ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤਰ ਹੁਣ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦਾ ਜੰਗਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਹਾਸਦੀ ਰਹੇਗੀ ਬਲਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੇਗੀ।
ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਲਗਭਗ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਸ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ 100 ਮੀਟਰ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਅਰਾਵਲੀ ਰੇਂਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਇਸ ‘ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦਾ 90% ਹਿੱਸਾ 100 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਵੇਗਾ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਕੰਮ
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਲਈ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਰਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਧੂੜ ਦੇ ਤੂਫਾਨ
ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਗਰਮ ਅਤੇ ਧੂੜ ਭਰੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਪਹਾੜੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਗੰਭੀਰ ਧੂੜ ਦੇ ਤੂਫਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗਰਮ ਹਵਾਵਾਂ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸ਼ਹਿਰ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਤੀਬਰ ਗਰਮੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਰੁੱਖ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇਗਾ।
ਦਿੱਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਸਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਰਪੂਰ ਮੀਂਹ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਠੰਡ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਗਰਮੀਆਂ ਧੂੜ ਅਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜਾਂ ‘ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੂਰ ਵਹਿ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੰਕਟ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
