ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ’ਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਕਰਨਲ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਮੌਕੇ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਅੰਤਰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਰਾਹੀਂ 8ਵੇਂ ਕੇਂਦਰੀ ਤਨਖਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਭੇਜਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਹੋਣਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ।
ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਬਣੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਪਿਰਾਮਿਡ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਸੀਮਤ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਫੌਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਤਨਖਾਹ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਸਤਨ 32 ਤੋਂ 33 ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ IAS, IPS ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲਾਤ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ 16 ਤੋਂ 18 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਬਿਪਿਨ ਰਾਵਤ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਕੈਡਰ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ।
ਕਮਾਂਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਦਲਾਅ
ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਮੁਤਾਬਕ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਵੀ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਥਲ ਸੈਨਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਕਮੋਡੋਰ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਕਮੋਡੋਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਆਈਬੀਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਆਪਣੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਬੈਟਲ ਗਰੁੱਪ (IBG) ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਾਇਰ ਸਪੋਰਟ ਗਰੁੱਪ ਸਰਗਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰੇਕ IBG ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਫੌਜੀ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫਾਇਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ
ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਯੋਜਨ, ਕਮਾਂਡ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨਾ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਫਿਲਹਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਅੰਤਿਮ ਤਸਵੀਰ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗੀ।