National Sports Day: ਕਿਉਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ? ਇਸ ਦਿਨ ਹੋਈ ਸੀ ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

national sports day 2025 india; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 29 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਕੀ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2012 ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਿਨ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

‘ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ’

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ‘ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ X ‘ਤੇ ਲਿਖਿਆ, “ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਦੀਆਂ ਮੁਬਾਰਕਾਂ। ਇਸ ਖਾਸ ਦਿਨ ‘ਤੇ, ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।” ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸਹਾਇਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ।

2018 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੱਜ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ (29 ਅਗਸਤ 2025), ‘ਹਾਕੀ ਜਾਦੂਗਰ’ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੀ 120ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 29 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ‘ਤੇ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਅਗਸਤ 1905 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ, ਧਨਰਾਜ ਪਿੱਲਈ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ ਵਰਗੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਦੇਖੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਜਾਦੂਗਰ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ‘ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1928, 1932 ਅਤੇ 1936 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਗਮਿਆਂ ਦੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸੋਨ ਤਗਮਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 13 ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਪਰ 1936 ਦੇ ਬਰਲਿਨ ਓਲੰਪਿਕ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਹੈ। 15 ਅਗਸਤ 1936 ਦੇ ਉਸੇ ਦਿਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਦਾ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ 8-1 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਹਿਟਲਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਿਆ। 1936 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ।

ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ

29 ਅਗਸਤ 1905 ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ) ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦਾ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 22 ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਹਾਕੀ ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਓਲੰਪਿਕ (1928 ਵਿੱਚ ਐਮਸਟਰਡਮ, 1932 ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਅਤੇ 1936 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਾਕੀ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਕੀ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 55 ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਹਿਟਲਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ

ਇਹ ਕਹਾਣੀ 1936 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਰਲਿਨ ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡੇ ਗਏ ਹਾਕੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ 8-1 ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਅਡੌਲਫ ਹਿਟਲਰ ਵੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੀ ਖੇਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਿਟਲਰ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਹੁਦਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਦਮ ਲਈ ਉਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਟਲਰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਚੱਲੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਲਈ ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਉਹ ਖੇਡ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਟੀਮ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਜੇਕਰ ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।

ਹਾਕੀ ਸਟਿੱਕ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਚਿਪਕਣ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸਨ ਮਸ਼ਹੂਰ

ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨਚੰਦ ਹਾਕੀ ਖੇਡਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਗੇਂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਟਿੱਕ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਹਾਲੈਂਡ (ਨੀਦਰਲੈਂਡ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਕੀ ਸਟਿੱਕ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਚੈੱਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਟਿੱਕ ‘ਤੇ ਗੂੰਦ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜਿਹਾ ਕਦੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਧਿਆਨਚੰਦ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੱਕੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਧਿਆਨਚੰਦ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਅਜਿਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਗੋਲ ਪੋਸਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ। ਨਾ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨਚੰਦ ਦੀ ਖੇਡ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਲ ਪੋਸਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਾਰੇ ਰੈਫਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ‘ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਧਿਆਨਚੰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ‘ਤੇ ਗੋਲ ਪੋਸਟ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।