ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਤਣਾਅ: ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ‘ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਬੇਸਿੱਟਾ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਰੱਖੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ
ਜਨੇਵਾ (ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ):
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਲੰਬਾ ਤਣਾਅ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਅਹਿਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਈਰਾਨ ਮੁੜ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ 6 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਪਰ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵਾਰਤਾ ਕਿਉਂ ਹੋਈ ਫ਼ੇਲ੍ਹ?
ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਮਾਹੌਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਰਮਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਧਮਕੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉੱਠਿਆ। ਈਰਾਨੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਇਸ ਧਮਕੀ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ। ਤਣਾਅ ਇੰਨਾ ਵਧ ਗਿਆ ਕਿ ਈਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਉਣ ਤੱਕ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚਾਲੇ ਹੀ ਈਰਾਨ ਨੇ ਵਾਕਆਊਟ (Walkout) ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।
ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ
ਈਰਾਨ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਣ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਜੰਗਬੰਦੀ’ (Ceasefire) ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਬੇਮਾਨੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਮੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟਾਂ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ‘ਅੰਤਰਿਮ ਸਮਝੌਤਾ’ (Interim Deal) ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ:
- ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦਾ ਰਵੱਈਆ: ਈਰਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਈਰਾਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।
- ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਕਮੀ: ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧਦੀ ਕੁੜੱਤਣ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਮੇਜ਼ ‘ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਾਹੌਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਹੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 6 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨਵੀਂ ਵਾਰਤਾ ‘ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਕਿਸੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਰਾਹ (Middle Ground) ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ, ਤਾਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਵੱਈਆ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਚਿੰਤਤ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ‘ਤੇ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ ‘ਤੇ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੇਬਨਾਨ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਰੱਖ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ (Defensive) ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ 6 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਕਿਸੇ ਸਾਂਝੇ ਸਿੱਟੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਸਫਲ ਰਹੇਗੀ।
