India-PAK ਦੇ ਸਬੰਧ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ 117 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਮੋਦੀ-ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ
India Pakistan Relations, Modi Shahbaz Letter, 117 Prominent Personalities Letter, ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਬੰਧ, ਮੋਦੀ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਟਕਰਾਅ ਨਹੀਂ, ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਨ ਦੀ ਅਪੀਲ
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਗੜ ਰਹੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਟੜੀ ‘ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ 117 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਾਂਝੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਪੱਤਰ (ਚਿੱਠੀ) ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਸਕੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ 117 ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ: ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਫਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ, ਮਹਿਬੂਬਾ ਮੁਫ਼ਤੀ ਅਤੇ ਆਰ.ਜੇ.ਡੀ. ਸਾਂਸਦ ਮਨੋਜ ਝਾਅ ਸਮੇਤ 61 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ: ਸਾਬਕਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਮਹਿਮੂਦ ਕਸੂਰੀ ਸਮੇਤ 56 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੱਤਰ ‘ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ 11 ਮੁੱਖ ਮੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ:
ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਅੱਗੇ 11 ਅਹਿਮ ਮੰਗਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:
1. ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਵਾਦ (ਗੱਲਬਾਤ) ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: 25 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਜਾ ਕੇ ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਹੋਏ ਪਠਾਨਕੋਟ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਵੱਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੈ।
2. ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਵੇ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: 5 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਧਾਰਾ 370 ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਦੁਵੱਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
3. ਫੌਜੀ ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: 25 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ LoC ‘ਤੇ 2003 ਦੇ ਜੰਗਬੰਦੀ (Ceasefire) ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਹਾਲੀਆ ਅੱਤਵਾਦੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਹੱਦਾਂ ‘ਤੇ ਤਣਾਅ ਫਿਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
4. ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਪਸੀ ਸੰਪਰਕ (People-to-People Contact) ਵਧੇ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਨੂੰ ਹੋਏ ਪਹਿਲਗਾਮ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
5. ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸਬੰਧ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: 18 ਸਤੰਬਰ 2016 ਦੇ ਉੜੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਗਭਗ ਬੰਦ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਨਾਮਾਤਰ ਹੈ।
6. ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਵੱਲੀਆਂ ਸੀਰੀਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਆਖਰੀ ਦੁਵੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੀਰੀਜ਼ 2012-13 ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ICC ਅਤੇ ਐਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
7. ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਹਾਲ ਹੋਣ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-दूसरे ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ (Airspace) ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਬੰਦ ਹਨ।
8. ਵੀਜ਼ਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਦੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੀਜ਼ਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।
9. ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਵੇ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ 370 ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਕਾਲਿਕ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।
10. ਬੱਸ ਸੇਵਾ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ ਅਤੇ ਅਟਾਰੀ-ਵਾਘਾ ਬਾਰਡਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ 2019 ਤੋਂ ਬੰਦ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ-ਲਾਹੌਰ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਵੀ ਠੱਪ ਹੈ। ਅਟਾਰੀ-ਵਾਘਾ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। 9 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਕਾਰੀਡੋਰ ਵੀ ਹਾਲੀਆ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
11. ਆਪਸੀ ਵਪਾਰ (ਕਾਰੋਬਾਰ) ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: 9 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਦੁਵੱਲਾ ਵਪਾਰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਖਰੀਦ (ਇੰਪੋਰਟ) ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਪਲਟਵਾਰ: ‘ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੇ’
ਇਸ ਪੱਤਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਰਵਿੰਦਰ ਰੈਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ सरकार ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਪੱਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੇ।
ਰੈਨਾ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਿਆ, “ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗਿਲ ਘੁਸਪੈਠ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਮਿਲਿਆ। ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਨੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਖੁਦ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਗਏ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਕੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਰਕਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?
ਕੀ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਗੱਲਬਾਤ? (Backchannel Meetings)
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਬੈਕਚੈਨਲ (ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ) ਗੱਲਬਾਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬੁਲਾਰੇ ਤਾਹਿਰ ਅੰਦਰਾਬੀ ਨੇ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਸ ‘ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੈਕਚੈਨਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।”
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. (RSS) ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਅ ਹੋਸਬਾਲੇ ਨੇ ਵੀ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਸਾਬਕਾ ਆਰਮੀ ਚੀਫ ਜਨਰਲ ਐਮ.ਐਮ. ਨਰਵਣੇ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਆਮ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿੰਧੂ ਜਲ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਧਮਕੀ
ਇਸ ਸਿਆਸੀ ਹਲਚਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੰਤਰੀ ਮੁਸਾਦਿਕ ਮਲਿਕ ਨੇ ਸਿੰਧੂ ਜਲ ਸੰਧੀ (Indus Waters Treaty) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗਿੱਦੜ ਭੱਬਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ‘ਹੱਥ ਕੱਟ ਦੇਣਗੇ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਧੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕਤਰਫਾ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
