ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਦੀਵੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ‘ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੁਹੱਲੇ’ ‘ਚ ਬਣਦੇ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀਵੇ
Amritsar ; ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਘਰ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਨਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਨਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਦੀਵੇ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸਗੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰੀਪੁਰਾ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮੁਹੱਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰੀਪੁਰਾ ਦੇ “ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮੁਹੱਲਾ” ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਖਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰੀਗਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰਾ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੱਚੇ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ – ਹਰ ਕੋਈ ਦੀਵੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਦੀਆ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, “ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਵੇਰੇ 4 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਤੱਕ ਇਕੱਠੇ ਦੀਵੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।”
ਰਾਜਿੰਦਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ ਹੈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਕੋਨਿਆਂ ਤੱਕ
ਘੁਮਿਆਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਦੀਵੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਤੱਕ, ਹਰ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੀਵੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਦੀਵਾਲੀ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮੋਲਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੀਵੇ ਦੀਵਾਲੀ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੀਵੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਇਸਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣਾ, ਇਸਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
