ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਨੂੰ ਵੇਚੇਗਾ ਪੈਟਰੋਲ; ਯੂਕਰੇਨੀ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਸੰਕਟ ‘ਚ ਘਿਰੇ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਮੰਗੀ ਮਦਦ
ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ (Geopolitics) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਲਕ ਰੂਸ, ਹੁਣ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰਿਫਾਇੰਡ ਪੈਟਰੋਲ (ਗੈਸੋਲੀਨ) ਦੀ ਦਰਾਮਦ (Import) ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਖੇਪ ਰੂਸ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ, ਯੂਕਰੇਨ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲਗਾਤਾਰ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਰੂਸ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲਣ (Fuel) ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਖ਼ੁਦ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਪਲਾਈ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਘਾਟੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਰੂਸ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਟੈਕਸ ਸਬਸਿਡੀ ਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰੂਸ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ 60,000 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਪੈਟਰੋਲ ਦੇ ਟੈਂਕਰ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਰਾਇਟਰਜ਼ (Reuters) ਨੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ:
- ਪਹਿਲੀ ਖੇਪ ਰਵਾਨਾ: ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 60,000 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਰਿਫਾਇੰਡ ਪੈਟਰੋਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ 2 ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 30,000 ਤੋਂ 40,000 ਟਨ ਹੈ।
- ਰੂਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਲਾਨ: ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰੂਸ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲਗਭਗ 4,000,000 (4 ਲੱਖ) ਟਨ ਪੈਟਰੋਲ ਆਯਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰੂਸ ਤੋਂ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖ਼ਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਨੂੰ ਪੈਟਰੋਲ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਸਸਤਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਿਖ਼ਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ:
ਕੇਪਲਰ (Kpler) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ: ਊਰਜਾ ਖੁਫੀਆ ਫਰਮ ‘ਕੇਪਲਰ’ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ 4.93 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ (bpd) ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕੁੱਲ ਆਯਾਤ ਦਾ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ—ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 2.6 ਤੋਂ 2.7 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ—ਸਿਰਫ਼ ਰੂਸ ਤੋਂ ਆਇਆ। ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪਲਾਈ 2.13 ਮਿਲੀਅਨ bpd (ਕੁੱਲ ਹਿੱਸੇ ਦਾ 36.5%) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਦੌਰਾਨ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ ਉਛਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਊਰਜਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ (Middle East) ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਭਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਰਣਨੀਤੀ (Sourcing Strategy) ਸਦਕਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਿਆ ਇਤਿਹਾਸ: 2.5% ਤੋਂ 35.9% ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ-ਆਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਆਇਆ ਹੈ:
| ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ / ਮਿਆਦ | ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ (%) | ਵਪਾਰਕ ਕੀਮਤ / ਮੁੱਲ (USD) |
| ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਸਾਲ 2021) | ਸਿਰਫ਼ 2.5% (ਭਾਰਤ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ) | $2.3 ਬਿਲੀਅਨ |
| ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2022-23 | 21.6% (ਪੱਛਮੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਧਾ) | ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ |
| ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2023-24 | 35.9% (ਰੂਸ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਬਣਿਆ) | $52.7 ਬਿਲੀਅਨ (1.7 ਮਿਲੀਅਨ bpd) |
| ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ (2024-2025/26) | ਲਗਾਤਾਰ 35.8% ‘ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ | ਦੁਵੱਲਾ ਵਪਾਰ $13 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ $68 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋਇਆ |
ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਰਿਫ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਸਤੀ ਕਾਇਮ
ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਦਿੱਗਜ ਊਰਜਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ‘ਰੋਸਨੇਫਟ’ (Rosneft) ਅਤੇ ‘ਲੂਕੋਇਲ’ (Lukoil) ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ‘ਤੇ ਟੈਰਿਫ ਵਧਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਨਾ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਭਾਰਤੀ ਰਿਫਾਇਨਰਾਂ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁਲਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੇ ਹਨ।
