ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਬ੍ਰੇਕ!
ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਦੋਹਾ ‘ਚ ਹੋਵੇਗੀ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਬੈਠਕ
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਸਟ੍ਰਾਈਕਸ ਕਾਰਨ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਕਗਾਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਸਮਝੌਤਾ; ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਸਖ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ/ਤੇਹਰਾਨ:
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਭਿਆਨਕ ਫੌਜੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਵਾਲੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ (Kinetic Activity) ਤੁਰੰਤ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਏ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਹਾਣੇ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਦੋਹਾ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਏਜੰਡਾ: ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦਾ ਵਿਵਾਦ
ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ (ਐਕਸੀਓਸ) ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਬੈਠਕ ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਤੈਅ ਸੀ। ਪਰ ਵੀਕੈਂਡ ‘ਤੇ ਹੋਈਆਂ ਫੌਜੀ ਝੜਪਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬੈਠਕ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਦਲ ਕੇ ਦੋਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ‘ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ’ (Strait of Hormuz) ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਤਕਨੀਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਿਕ ਸਟੀਵਰਟ ਇਸ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਲਹਾਲ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਰੋਕਣਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਲੰਘ ਸਕਣ।
ਕਿਉਂ ਵਧਿਆ ਸੀ ਵਿਵਾਦ?
ਮਹਿਜ਼ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਤੇਹਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਈਰਾਨ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਟਰੀ ‘ਹੌਟਲਾਈਨ’ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਹੌਟਲਾਈਨ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਦੁਬਾਰਾ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।
ਵੀਕੈਂਡ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਸਨ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਮਲੇ
ਇਸ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਓਦੋਂ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਰਡਾਰਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਬੇਸਾਂ ‘ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਦੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੋਰਪਸ (IRGC) ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਦਾਗੇ। ਕੁਵੈਤ ਨੇ ਦੋ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਦੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਸਖ਼ਤ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:
“ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੋੜ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਰਮੀ ਦਿਖਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਵਾਂਗੇ ਜੋ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ (Islamic Republic of Iran) ਦਾ ਕੋਈ ਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ!”
ਲੇਬਨਾਨ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਕਾਰਨ ਵਧਿਆ ਖੇਤਰੀ ਦਬਾਅ
ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਕਚੀ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਜੰਗ ਰੁਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਵੀਕੈਂਡ ‘ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਦਬਾਅ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਵਰਗੇ ਵਿਆਪਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਪਰਤਣਗੇ। ਫਿਲਹਾਲ, ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ (ਕੂਟਨੀਤੀ) ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।
