ਬੱਚੇ ਦੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਗੁੱਸੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾ ਕਰੋ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼

-PGI ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ CME ’ਚ 120 ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ‘Hidden in Plain Sight’ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਚਰਚਾ

ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰਹਿਣਾ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨਾ ਹਰ ਵਾਰ ਆਮ ਵਿਵਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਵਹਾਰ ਪਿੱਛੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ PGI ਦੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ CME ਦੌਰਾਨ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਛੁਪੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਦਦ ਦੇਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਐਡਵਾਂਸਡ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ ਸੈਂਟਰ ਵੱਲੋਂ ‘Adolescents at Risk: From Early Identification to Intervention’ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ CME ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 120 ਅਧਿਆਪਕ, ਕਾਊਂਸਲਰ, ਬਾਲ ਰੋਗ ਮਾਹਿਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ

PGIMER ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਭਵਨੀਤ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ‘Hidden in Plain Sight: Adverse Childhood Experiences Among Adolescents’ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ICMR ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਕੂਲ ਆਧਾਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਤੀਜੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਮਲਾਵਰ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋਖ਼ਮ ਭਰਿਆ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਬਚਪਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਮੱਸਿਆ ਛੁਪੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ‘ਕਿਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗੜਬੜ ਹੈ?’, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ?’

ਮਾਰ-ਕੁੱਟ, ਅਣਦੇਖੀ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਵੀ ਕਾਰਨ

ਡਾ. ਭਾਰਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਬਚਪਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਤਜਰਬਿਆਂ (ACEs) ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਅਣਦੇਖੀ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਤਣਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗਰੀਬੀ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ, ਅਪੰਗਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ACE ਸਕੋਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ’ਤੇ ਲੇਬਲ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਦਦ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੇ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਅਧਿਐਨ

ICMR ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਹਿਤ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ACEs ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ, ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਸਬੰਧ ਹੈ।

ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਪੇਰੀ-ਅਰਬਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਟ੍ਰਾਮਾ-ਇਨਫਾਰਮਡ ਇੰਟਰਵੈਂਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ।

ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਰਿਜੈਕਸ਼ਨ, ਸੈਲਫ-ਹਾਰਮ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਚਰਚਾ
CME ਦੌਰਾਨ ਡਾ. ਪ੍ਰਹਭਜੋਤ ਮਲ੍ਹੀ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਰਿਜੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਸੈਲਫ-ਹਾਰਮ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਇਆ।

ਡਾ. ਨਿਧੀ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਸਮੋਕਿੰਗ, ਵੇਪਿੰਗ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। AIMS ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜੋਖ਼ਮ ਦੇ ਦੌਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਦਲਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।