ਈਰਾਨ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਯੁੱਧ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਵੇਗਾ ਅਸਰ?

ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਹੈ। ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਖੇਡ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗੀ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਚੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਣਨੀਤਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੰਗ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਹੀ ਡਰੈਗਨ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਓ ਸਮਝੀਏ ਕਿ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਰਸੋਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗਾ।

ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਣਾਅ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 3.3 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਲਗਭਗ 3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਉੱਤੇ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਧਾਈ ਹੈ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਤੇਲ ਭੇਜਣ ਦੀ ਲਾਗਤ 584 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਚੀਨ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ (2 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ) ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਿਰਾਇਆ $200,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਲੜਾਈ ਨਾ ਰੁਕੀ, ਤਾਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $110 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਚੀਨ ਨੇ ਜੰਗ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਭਰੇ ਆਪਣੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ?
ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੰਭਾਵੀ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਚੀਨ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣੇ ਊਰਜਾ ਖਜ਼ਾਨੇ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੀਨ ਨੇ ਰੂਸ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੇਲ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕੰਪਨੀ, ਬਾਹਰੀ ਨੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਸੁਪਰਟੈਂਕਰ ਭੇਜੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਿਪਮੈਂਟ ਹੈ।

ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਚੀਨ ਨੂੰ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਵਾਧੂ ਤੇਲ ਭੇਜਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 15 ਅਤੇ 20 ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਈਰਾਨ ਦਾ ਕੱਚਾ ਨਿਰਯਾਤ 200% ਵੱਧ ਕੇ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 3 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਈਰਾਨ ਦੇ ਆਮ ਨਿਰਯਾਤ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 8 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 18 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ 2024 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਡਰੈਗਨ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਖਰੀਦ ਕੇ ਭਾਰੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਤਿਆਰੀ
ਚੀਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਯਾਤਕ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ, ਇਸਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 11.6 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 2024 ਤੋਂ 4.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੇਲ ਚੀਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ: ਇਸ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਮਾਹੌਲ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੇ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ‘ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹਣਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਚੀਨ ਇਸ ਤੇਲ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪੈਸਾ ਕਮਾਏਗਾ।

ਭਾਰਤ ਲਈ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ, ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਇਸਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ?
ਇਹ ਪੂਰੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਵਪਾਰਕ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $2.03 (2.87%) ਵਧ ਕੇ $72.87 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ‘ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਈਆਂ। ਜੇਕਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $95 ਤੋਂ $110 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਪਵੇਗਾ।

ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 85 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਲ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣਗੀਆਂ। ਬਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਿਆਨੇ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ।