ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਦੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਵਿਚਾਲੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੱਢਿਆ ‘ਤੇਲ ਸੰਕਟ’ ਦਾ ਹੱਲ; ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਇਹ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪਲਾਨ

ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਰੀ ਖੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੂਰੇ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਜੰਗ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕਟ ਜਿੰਨਾ ਲੰਬਾ ਖਿੱਚੇਗਾ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਵਧਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਜਗਤ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ‘ਤੇ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ ਰੋਕ
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮਾਹਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਕਈ ‘ਇਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਕਲਪਾਂ’ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹੋਰਮੂਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਠੱਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੂਸ ਤੋਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ‘ਡਿਮਾਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ’ ਵਰਗੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਭਗ 10% ਵਧ ਕੇ 80 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 40% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਰਾਸ ਤਨੂਰਾ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਅਤੇ ਕਤਰ ਦੇ ਐਲਐਨਜੀ ਪਲਾਂਟਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੋਰਮੂਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਰਾਹੀਂ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ LPG ਨੂੰ
ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੜੀ ਐਲਪੀਜੀ (LPG) ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਖਪਤ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ 85-90 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਤੇਲ ਮੰਤਰੀ ਹਰਦੀਪ ਪੁਰੀ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਬਿਆਨ ਕਿ ਇਹ ਜੰਗ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਕਿੰਨਾ ਹੈ ਸਟਾਕ?
ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦਾ ਸੀਮਤ ਭੰਡਾਰ ਹੈ:

ਕੱਚਾ ਤੇਲ: ਲਗਭਗ 17-18 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਖਪਤ।

ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ: ਲਗਭਗ 20-21 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ।

LNG: ਸਿਰਫ਼ 10-12 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਦਾ ਕਵਰ।

ਜੇਕਰ ਹੋਰਮੂਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਨਵੀਂ ਸਪਲਾਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਫਰ ਸਟਾਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ (IOC), HPCL ਅਤੇ BPCL ਵਰਗੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਐਲਪੀਜੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸਹਾਰਾ
ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਲਈ ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਧਾਉਣ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਪਲਾਈ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਨਰਮ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਲਈ ਰੂਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਲ ਲੈਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।