ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ 125 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ‘ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ’ ਢਾਹਿਆ; ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਵਿਰੋਧ ਮਗਰੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਜਗ੍ਹਾ ਕੀਤੀ ਸੀਲ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ। ਤਾਜ਼ਾ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਬੀਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ (26 ਜੂਨ, 2026) ਨੂੰ ਫਰੂਖਾਬਾਦ (ਮੰਡੀ ਚੂਹੜਕਾਣਾ) ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਲਗਭਗ 125 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਭੂ-ਮਾਫੀਆ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਕਥਿਤ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਨਾਲ ਨੇਸਤਨਾਬੂਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਫੈਲਦਿਆਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਰੋਸ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਢਾਹੁਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ। ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਫਿਲਹਾਲ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਤਾਲਾ ਲਗਾ ਕੇ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੋੜ-ਭੰਨ ਜਾਂ ਉਸਾਰੀ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮਲਬੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ:
- ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਜੜਿਆ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਸਥਾਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ ‘ਤੇ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਮਿਤੀ ਇਸ ਦੇ 125 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਜਰਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਖਾਲੀ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਾਫੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈ ਗਈ।
- ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ: ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਏ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸ਼ਬੀਰ ਹੁਸੈਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਇਦਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਤੋੜ-ਭੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਨਾਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਭੂ-ਮਾਫੀਆ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨ ਹੜੱਪਣ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।
- ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼: ਸਥਾਨਕ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂ-ਮਾਫੀਆ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁੰਬਦ ਨੂੰ ਢਾਹ ਕੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਇਵੈਕੁਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ (ETPB) ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (PSGPC) ਨੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ:
ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਾ: ਸਾਲ 1912 ਵਿੱਚ, ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਗੂ ਜਥੇਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਨੇ ਚੂਹੜਕਾਣਾ ਵਿਖੇ ‘ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਖਰਾ ਸੌਦਾ ਬਾਰ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ 1918 ਵਿੱਚ ਮੰਡੀ ਚੂਹੜਕਾਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਭਾਈ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮੂਲਾ ਵੱਲੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ‘ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪੰਕਤੀ “ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ, ਮਿਟੀ ਧੁੰਧ ਜਗ ਚਾਨਣ ਹੋਆ” ਅਤੇ ਸੰਵਤ 1919 (1862 ਈਸਵੀ) ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਫ਼ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ
ਇਸ ਮੰਦਭਾਗੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਰੋਸ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਇਸ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਲਗਾਤਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ੀ ਭੂ-ਮਾਫੀਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
