ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ 25 ਲੱਖ ਕਰੋੜ? ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਚ ‘300 ਅਰਬ ਡਾਲਰ’ ਦੇ ਫੰਡ ਨੇ ਵਧਾਈ ਸਿਆਸੀ ਗਰਮੀ, ਟਰੰਪ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਉੱਠੇ ਸਵਾਲ

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝੌਤੇ (MoU) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਡਾ ਸਿਆਸੀ ਘਮਸਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਪੁਆਇੰਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਰਮਾਣ (ਰੀਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ) ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ‘300 ਅਰਬ ਡਾਲਰ’ (ਕਰੀਬ 25 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦੇ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਫੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰਕਾਰ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੇਵੇਗਾ ਕੌਣ?

ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਜੇਡੀ ਵੈਂਸ ਦਾ ਦਾਅਵਾ- ‘ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ ਇੱਕ ਵੀ ਰੁਪਿਆ’ ਇਸ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਉੱਠ ਰਹੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਟਰੁਥ ਸੋਸ਼ਲ’ (Truth Social) ‘ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਨੂੰ 300 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕੋਈ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਸਭ ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਪੇਗੈਂਡਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਡੀਲ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਮਯਾਬੀ, ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਮਿਲੀ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੇਡੀ ਵੈਂਸ ਨੇ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਕਸਪੇਅਰਸ (ਕਰਦਾਤਾਵਾਂ) ‘ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਫੰਡ ਲਈ ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹੋਰਨਾਂ ਬਾਹਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੈਂਸ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਵੀ ਰੱਖੀ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਮਦਦ ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਿਲੇਗੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਣ ਕਰੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਦੇਣ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਦਿਖਾਏ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਟਰੰਪ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਭਾਵੇਂ ਟਰੰਪ ਇਸ ਫੰਡ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ (ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਸ) ਅਤੇ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨੇਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹਨ। ਸੀਨੇਟ ਵਿੱਚ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਚੱਕ ਸ਼ੂਮਰ ਨੇ ਤਿੱਖਾ ਹਮਲਾ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘ਟਰੰਪ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਦਸਤਖਤ (Sign) ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ MoU ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।’ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਂਸਦਾਂ ਨੇ ਤਨਜ਼ ਕੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਿਪਬਲਿਕਨਾਂ ਕੋਲ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬੇਘਰਿਆਂ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਈਰਾਨ ਨੂੰ 300 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ।

ਓਬਾਮਾ ਦੀ ਡੀਲ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਟਰੰਪ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੀਨੇਟਰ ਰੋਜ਼ਰ ਵਿਕਰ ਵੀ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਦਿਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਕਸਪੇਅਰਸ ਦਾ ਪੈਸਾ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਇਹ ਰਕਮ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦੀ ਈਰਾਨ ਡੀਲ (JCPOA) ਤਹਿਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 55 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਕਮ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਓਬਾਮਾ ਦੀ ਉਸ ਡੀਲ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਦੱਸ ਕੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਗਲੇ 60 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲੇਗੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਸਕੇਗੀ।

ਮੁੱਖ

• ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਪੁਆਇੰਟ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ 300 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (25 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦੇ ਫੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ.
• ਟਰੰਪ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ: ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਹੈ.
• ਵੈਂਸ ਦਾ ਬਿਆਨ: ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੇਡੀ ਵੈਂਸ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫੰਡ ਲਈ ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਹਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਜੁਟਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ.
• ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਲ: ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਸ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਘੇਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਸਾਈਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਰ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦੇ ਹਨ.
• ਅਗਲੇ 60 ਦਿਨ ਅਹਿਮ: ਇਸ ਡੀਲ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਗਲੇ 60 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਅਹਿਮ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ.