ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ, ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪਦਾ ਹੈ?
Rainfall Data India: ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਐਤਵਾਰ ਤੋਂ 8 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਲਈ ਓਰੇਂਜ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪਠਾਨਕੋਟ, ਰੋਪੜ, ਪਟਿਆਲਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਜਲੰਧਰ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ 20 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ?
ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਮਿਲੀਮੀਟਰ (mm) ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 20 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਡੱਬੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਤਲ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ 20 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਭਾਵ 2 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪਦਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਮਾਪਣ ਦਾ ਕੰਮ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੀਂਹ ਗੇਜ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੰਤਰ ਇੱਕ ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਲਾ ਕੰਟੇਨਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮਿਲੀਮੀਟਰ (mm) ਵਿੱਚ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 10 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 10 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਮੀਂਹ ਗੇਜ ਨੈੱਟਵਰਕ
IMD ਦਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਂਹ ਗੇਜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਡੇਟਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ, ਡੌਪਲਰ ਰਾਡਾਰ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਸਹੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ?
2025 ਦੇ ਮੌਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1 ਜੂਨ ਤੋਂ 5 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 86.1 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ 73.7 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 1200 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 200 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਰਿਪੋਰਟ ਕਿਵੇਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਆਈਐਮਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ, ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਮੌਸਮ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਅਪਡੇਟ ਵਰਗੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
