ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਅਸਰ: 17 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ, ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਵਾਪਸੀ
Impact of El Nino: Lowest rainfall in 17 years: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਰੀਬ 15 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ 17 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2009 ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ 18.3 ਫੀਸਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਅਲ ਨੀਨੋ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ 47 ਫੀਸਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ 20 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 40 ਫੀਸਦੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 39 ਫੀਸਦੀ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ 37 ਫੀਸਦੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 31 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ 28 ਫੀਸਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 23 ਫੀਸਦੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 21 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 17 ਫੀਸਦੀ ਕਮੀ ਰਹੀ।
125 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 2026 ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ ਸਾਲ
1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ 125 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਅਨੁਸਾਰ 2026 ਦਾ ਮਾਨਸੂਨ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 21 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ 14.9 ਫੀਸਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 1972 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 22.3 ਫੀਸਦੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦਕਿ 2002 ਵਿੱਚ 20.9 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ 18.6 ਫੀਸਦੀ ਕਮੀ ਰਹੀ ਸੀ।
1 ਜੂਨ ਤੋਂ 21 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 827.2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ 703.7 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 123.5 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੀ ਕਮੀ ਰਹੀ। 30 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਆਮ ਬਾਰਿਸ਼ 868.6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਾਟ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ
19 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਨਸੂਨ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ 24 ਤੋਂ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਦਿੱਲੀ, ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਲੱਦਾਖ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੌਸਮੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਡੀਪ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 24 ਤੋਂ 36 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੱਟ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੂਰਬੀ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ 3-4 ਦਿਨ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖਰੀਫ਼ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਸਰ
ਘੱਟ ਮੀਂਹ, ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਖਰੀਫ਼ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1.7 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ। ਆਈਸੀਆਰਏ ਮੁਤਾਬਕ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 2 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰੀਬ 1 ਕਰੋੜ ਟਨ ਘਟ ਕੇ 14.4 ਕਰੋੜ ਟਨ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 6.5 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ।
ਰਬੀ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਚਿੰਤਾ
ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਰਬੀ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਣਾ ਰਬੀ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਜੋਖਮ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਕਣਕ ਅਤੇ ਛੋਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ’ਤੇ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਦੇ 178 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਰੀਬ 131.17 ਅਰਬ ਘਣ ਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 21 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਅਸਰ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ’ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡ੍ਰੋ ਪਾਵਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਘਟਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ।
