ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਵਾਲ ਧੋਣੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ?
ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਘਰ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਹਵਾਰੀ (Periods) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਵਾਲ ਧੋਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਬਲੀਡਿੰਗ (ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਵਹਾਅ) ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪੇਟ ਦਾ ਦਰਦ ਹੋਰ ਤਿੱਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਕਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਜਾਂ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰ ਧੋਣਾ ਅਤੇ ਨਹਾਉਣਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ (Hormonal Changes) ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕੀ ਬੇਆਰਾਮੀ ਜ਼ਰੂਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰ ਕਲਿਆਣੀ ਬੈਨਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ (Estrogen) ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਸਟ੍ਰੋਨ (Progesterone) ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ: ਇਸ ਸਮੇਂ ਗਰਭਾਸ਼ਯ (Uterus) ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਤ ਟੁੱਟ ਕੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਲੀਡਿੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
- ਸਰੀਰਕ ਲੱਛਣ: ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਮਰੋੜ (Cramps), ਬਦਨ ਦਰਦ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।
- ਸਕੈਲਪ ‘ਤੇ ਅਸਰ: ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰ ਦੀ ਚਮੜੀ (Scalp) ‘ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਲੀਏ (Oily) ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿਰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਬਲੀਡਿੰਗ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ
ਡਾਕਟਰੀ ਖੋਜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਿਰ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਜਾਂ ਵਾਲ ਧੋਣ ਨਾਲ ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਬਲੀਡਿੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਧੋਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਠੰਡ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਿਰਦਰਦ, ਹਲਕੀ ਕੰਬਣੀ ਜਾਂ ਪੇਟ ਦੇ ਮਰੋੜ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦੇ ਚੱਕਰ (Cycle) ‘ਤੇ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਵਾਲ ਧੋਂਦੇ ਸਮੇਂ ਰੱਖਣਯੋਗ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ
ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ: ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਨਿੱਜੀ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ (Hygiene) ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਲ ਧੋਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਤੇਲ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਜ਼ਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਮੂਡ ਸਵਿੰਗਜ਼’ (Mood Swings) ਯਾਨੀ ਚਿੜਚਿੜੇਪਨ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ:
- ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਵਾਲ ਧੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਸੇ (Lukewarm) ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
- ਹਲਕਾ ਸ਼ੈਂਪੂ: ਜੇਕਰ ਸਿਰ ਦੀ ਚਮੜੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਕੈਮੀਕਲ ਰਹਿਤ ਮਾਈਲਡ (Mild) ਸ਼ੈਂਪੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
- ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਖੜ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋਵੋ: ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਚੋ।
- ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੁਕਾਓ: ਸਿਰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤੌਲੀਏ ਜਾਂ ਡਰਾਇਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਰਮਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਠੰਡ ਨਾ ਲੱਗੇ।
ਕਦੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ?
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਅਸਹਿ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈਵੀ ਬਲੀਡਿੰਗ (Heavy Bleeding) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੱਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਧੋਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਮਾਹਰ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ (Gynecologist) ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਵਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਧੋਣ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
| ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਰਮ (Myths) | ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚਾਈ (Scientific Facts) |
| ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸਿਰ ਧੋਣ ਨਾਲ ਬਲੀਡਿੰਗ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। | ਗ਼ਲਤ: ਬਲੀਡਿੰਗ ਦਾ ਸਬੰਧ ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਸਿਰ ਧੋਣ ਨਾਲ ਇਸ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। |
| ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਨਹਾਉਣ ਨਾਲ ਦਰਦ ਵਧਦਾ ਹੈ। | ਗ਼ਲਤ: ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਘਟਦਾ ਹੈ। |
| ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰ ਦੀ ਚਮੜੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। | ਸਹੀ: ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ ਸਕੈਲਪ ਵਧੇਰੇ ਤੇਲੀਆ (Oily) ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। |
| ਸਿਰ ਧੋਣ ਨਾਲ ਮੂਡ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। | ਸਹੀ: ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਗੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਘਟਦੀ ਹੈ। |
