ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਧੋਖਾਧੜੀ, RBI ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਨਵਾਂ ਸਿਸਟਮ
RBI: ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆਨੇ ਦਾ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦਣਾ ਹੋਵੇ, ਬਿੱਲਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣਾ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ: ਡਿਜੀਟਲ ਧੋਖਾਧੜੀ। ਇਸ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
RBI ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਕਨੀਕੀ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸਗੋਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਖੁਦ ਧੋਖੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਫੰਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ “ਅਧਿਕਾਰਤ ਭੁਗਤਾਨ ਧੋਖਾਧੜੀ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਘੁਟਾਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
RBI ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ
ਇਸ ਖਾਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, RBI ਨੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਚਰਚਾ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤ ‘ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵੱਡੇ-ਮੁੱਲ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਦੇਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਛੋਟੇ-ਮੁੱਲ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਫੰਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿਰਾਮ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ – ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾਗਰਿਕਾਂ – ਲਈ ਵੱਡੇ-ਮੁੱਲ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂਚਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਅਕਸਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਸਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ-ਮੁੱਲ ਦੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਉਪਾਅ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਧੋਖਾਧੜੀ ਜਾਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਖਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਖਾਤਿਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਸੀਮਾਵਾਂ, ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੌਂਫਿਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਡਿਜੀਟਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਕੰਜਾ ਕੱਸਣਾ
ਡਿਜੀਟਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਘੁਟਾਲੇਬਾਜ਼ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਲਾਂ, ਜਾਅਲੀ ਐਪਸ, ਡੀਪ ਫੇਕ ਅਤੇ ਜਾਅਲੀ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਰਬੀਆਈ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਵੇਂ ਉਪਾਅ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਗੇ ਬਲਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਿਕਵਰੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਬਾਰੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਝਾਅ ਮੰਗੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸਮਾਰਟ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ।
