ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ: ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਸਾਥੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਫੌਜੀ ਵੀ ਜੰਗੀ ਸੱਟ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫੌਜੀ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗੀ ਸੱਟ ਪੈਨਸ਼ਨ (War Injury Pension) ਲੈਣ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਵਾਨ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੋਲੀ ਹੀ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਫੌਜੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਜੰਗੀ ਸੱਟ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਸਟਿਸ ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਐਨ.ਕੇ. ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੌਜੀ ਹੁਕਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੋ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ, ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਹਾਦਸੇ ਵਜੋਂ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਸੱਟ ਲੱਗਣੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਫੌਜ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣਾ। ਦੋਵਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲ ਰਹੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਰਵਿਸ ਹਥਿਆਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲੀ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਫੜਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ, ਡਿੱਗਣ, ਟ੍ਰਿਗਰ ਫਸਣ, ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਗਰ ਦੱਬਣ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਖ਼ਰਾਬੀ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਬੈਂਚ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਟ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਹਾਦਸੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਜਵਾਨ ਨੂੰ ਵਧੀ ਹੋਈ ਜੰਗੀ ਸੱਟ ਪੈਨਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਗੋਲੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਵਿੱਚੋਂ ਚੱਲੀ ਸੀ।
ਕੀ ਹੈ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ?
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਅਤੇ ਆਨਰੇਰੀ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਸਤ 2002 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਰੱਖਿਅਕ/ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਅਚਾਨਕ ਗੋਲੀ ਚੱਲੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਘ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਫੀਮੋਰਲ ਨਾੜੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਗਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਿਵਿਆਂਗ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਅਪੰਗਤਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਲਾਭ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਜੰਗੀ ਸੱਟ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਧੂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੇ ਉਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੰਗੀ ਸੱਟ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਖਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਹਾਦਸੇ ਵਜੋਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫੌਜੀ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਆਈ ਹੈ।