ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪਾਵੇਲ ਡੁਰੋਵ ਨੇ ਰਿਲਾਇੰਸ ‘ਤੇ ਲਾਇਆ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼, ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ (Telegram) ਐਪ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਰੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ (CEO) ਪਾਵੇਲ ਡੁਰੋਵ (Pavel Durov) ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕੰਪਨੀ ਰਿਲਾਇੰਸ (Reliance) ‘ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਡੁਰੋਵ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਲਾਇੰਸ ਨੇ ‘ਬੀਜੀਪੀ ਹਾਈਜੈਕਿੰਗ’ (BGP Hijacking) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ (ਜਿਵੇਂ ਦੁਬਈ/UAE ਵਿੱਚ) ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੱਖਾਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਯੂਜ਼ਰਸ ਦਾ ਇੰਟਰਨੈਟ ਜਾਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਵੇਲ ਡੁਰੋਵ ਦੇ ਇਸ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਲਈ ਪੁਖਤਾ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
BGP Hijacking ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:
- ਬੀਜੀਪੀ (Border Gateway Protocol): ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦਾ “ਡਿਜੀਟਲ ਨਕਸ਼ਾ” ਜਾਂ ਰਸਤਾ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੈਸੇਜ ਭੇਜਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ BGP ਹੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਸੇਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਸਰਵਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
- ਹਾਈਜੈਕਿੰਗ (BGP Hijacking): ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਜਾਂ ਨੈੱਟਵਰਕ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਇਹ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਉਸਦੇ ਕੋਲੋਂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦਾ ਸਾਰਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਜ਼ਰਸ ਲਈ ਐਪ ਚੱਲਣੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਲੋਅ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਵੇਲ ਡੁਰੋਵ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਰਿਲਾਇੰਸ ਨੇ ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤ ਕੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।
‘ਵਟਸਐਪ’ ਅਤੇ ‘ਮੈਟਾ’ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲੜਾਈ ਦਾ ਤਾਰ
ਪਾਵੇਲ ਡੁਰੋਵ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਕੋਈ ਆਮ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਿਲਾਇੰਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਡੁਰੋਵ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਪਾਰਕ ਲੜਾਈ (Corporate War) ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਜਤਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਿਲਾਇੰਸ ਜੀਓ ਵਿੱਚ ‘ਮੈਟਾ’ (Meta) ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪੈਸਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਐਪ ‘ਵਟਸਐਪ’ (WhatsApp) ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਡੁਰੋਵ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਖਦਸ਼ਾ ਜਤਾਇਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੈਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਰਿਲਾਇੰਸ ਅਤੇ ਵਟਸਐਪ ਦਾ ਹੱਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਕੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲੋਂ ਹੋਈ ਕੋਈ ਗਲਤੀ?
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਟੈਲੀਕਾਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਅਤੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਪਾਵੇਲ ਡੁਰੋਵ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਡੁਰੋਵ ਸ਼ਾਇਦ ਰਿਲਾਇੰਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਉਲਝ ਗਏ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਟਾ (Meta) ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ‘ਰਿਲਾਇੰਸ ਜੀਓ’ (Jio) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੇਬਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਆਊਟੇਜ ਦਾ ਕੰਮ ‘ਰਿਲਾਇੰਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼’ (RCom) ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਾਟਾ ਜਾਂ ਸਬੂਤ ਦੇ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ‘ਤੇ ਕਿਉਂ ਲੱਗੀ ਹੈ ਰੋਕ?
ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ NEET 2026 ਦੀ ਮੁੜ-ਪ੍ਰੀਖਿਆ (Re-exam) ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ‘ਤੇ ਨਕੇਲ ਕੱਸਣ ਲਈ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ‘ਤੇ 22 ਜੂਨ ਤੱਕ ਅਸਥਾਈ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਡੁਰੋਵ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ 15 ਕਰੋੜ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਯੂਜ਼ਰਸ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਐਪ ‘ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।
